Categorie: Verdriet

Verdriet is misschien wel de emotie waar ouders het moeilijkst mee omgaan. Niet omdat je als ouder niet wil helpen, maar juist omdat je zo graag wilt dat het overgaat Maar verdriet wil niet opgelost worden. Het wil gevoeld worden.

Als je kind verdrietig is, kan dat ook jou raken. Je wilt het pijn wegnemen, iets zeggen dat helpt, of het snel beter maken. Dat is begrijpelijk. Maar soms is het juist dat verlangen om het op te lossen dat je kind in de weg staat.

Verdriet is geen probleem

We leven in een cultuur die geluk hoog in het vaandel heeft. Verdriet voelt daarin al snel als iets dat er niet mag zijn, of in ieder geval zo snel mogelijk weg moet. Voor kinderen is dat verwarrend. Ze voelen iets heftigs van binnen, en merken om zich heen dat dat gevoel liever niet gezien wordt.

Maar verdriet is geen teken dat er iets mis is met je kind. Het is een gezonde, menselijke reactie op verlies. Verlies kun je daarbij heel breed zien, denk bijvoorbeeld aan afwijzing van een vriendje, het overlijden van een huisdier, een verwachting die anders is dan gehoopt of een fijn moment dat voorbij is. Hoe klein dat verlies van buitenaf ook lijkt, voor je kind is het echt.

Wat er in het lichaam gebeurt

Net als bij boosheid is het stresssysteem actief als een kind verdrietig is. Het brein is niet in staat om te redeneren of oplossingen te bedenken. Wat een kind op dat moment nodig heeft, is geen uitleg, maar aanwezigheid.

Verdriet heeft ruimte nodig om te kunnen zakken. Dat gaat niet sneller door het te onderdrukken of af te leiden, maar juist door het te mogen voelen.

Wat helpt op zo’n moment?

1. Wees gewoon aanwezig. Soms hoef je niets te zeggen. Je aanwezigheid, een hand op de schouder of gewoon even naast je kind zitten, dat is al heel veel. Je kind hoeft niet alleen te zijn met wat het voelt.
2. Benoem wat je ziet. “Je bent verdrietig.” “Dit doet echt pijn, hè?” Simpele woorden die erkennen wat er is, zonder het weg te willen praten. Dat geeft je kind het gevoel: mijn gevoel klopt, ik word gezien.
3. Stel geen oplossingen voor in het moment zelf. “Het komt wel goed” of “Er zijn nog andere vriendjes” is goedbedoeld, maar maakt het verdriet kleiner dan het voor je kind voelt. Wacht met geruststellen tot je kind er zelf aan toe is.
4. Laat tranen toe. Huilen is geen zwakte. Het is een manier waarop het lichaam spanning loslaat. Een kind dat mag huilen, leert dat emoties veilig zijn en dat ze overgaan.

Wat kun je doen na het verdriet?

Als de rust is teruggekeerd, is er ruimte voor een gesprek.

• Vraag wat er gebeurd is, zonder oordeel. Laat je kind het verhaal vertellen op zijn of haar eigen manier.
• Benoem dat verdriet er mag zijn, en dat het normaal is om soms verdrietig te zijn.
• Vraag wat je kind nodig heeft wanneer het verdrietig is en wat een volgende keer kan helpen. Samen knuffelen, even rustig zijn, of juist afleiding zoeken. Elk kind is anders.

En jij als ouder?

Het verdriet van je kind raakt je. Soms omdat je de pijn wil wegnemen, soms omdat het iets van jezelf raakt, denk bijvoorbeeld aan een eigen verlies of eigen verdriet dat je misschien nooit goed de ruimte hebt gegeven.

Dat is ook helemaal geen zwakte. Het maakt je menselijk. Maar het helpt om je bewust te zijn van het verschil: is dit mijn gevoel, of dat van mijn kind? Soms is het allebei. En ook dat mag.

Tot slot

Een kind dat mag verdrietig zijn, leert dat emoties veilig zijn. Dat ze komen en gaan. Dat het niet alleen hoeft te dragen wat zwaar is.

Jij hoeft het verdriet niet op te lossen. Je hoeft er alleen maar te zijn.

Verdriet hoort (helaas) bij het leven. Iedereen is wel eens verdrietig, ook kinderen.

Toch voelen we als volwassenen vaak de neiging om het verdriet van een kind zo snel mogelijk weg te nemen. Bijvoorbeeld door een kind af te leiden met wat anders of proberen de oorzaak van het verdriet op te lossen. Dat gebeurt vaak niet zo zeer bewust, maar vooral omdat verdriet ongemakkelijk kan voelen.

Maar eigenlijk is verdriet helemaal geen probleem dat opgelost of weggenomen moet worden. Het is iets waar een kind mee kan leren omgaan.

Verdriet overkomt je, omgaan met verdriet kun je leren

Een kind kiest er niet voor om verdrietig te zijn. Het gebeurt gewoon. Soms plotseling, soms om iets groots en soms om iets wat voor volwassenen klein lijkt. Hier kan een kind dus niets aan doen. Verdriet heeft ook een functie. Het zorgt er namelijk voor dat een bepaalde gebeurtenis verwerkt kan worden. Het gevoel mag er dus zijn. Wat een kind wel kan leren, is om met het gevoel om te gaan (in plaats van het op te lossen).

Hier moet een kind bewust over nadenken en vraagt oefening. Net zoals leren schrijven of fietsen niet in één keer lukt, geldt dat ook voor omgaan met verdriet (of gevoelens in het algemeen). Het is een proces van proberen, ervaren en ontdekken wat wel en niet werkt.

In plaats van het verdriet weg te nemen, helpt het om een kind te leren:

• Wat voel ik eigenlijk?
• Waar merk ik dat in mijn lijf?
• Wat helpt mij een beetje als het zo voelt?

Zelf iets kunnen doen geeft vertrouwen

Wanneer een kind leert dat het zelf iets kan doen bij verdriet, gebeurt er iets belangrijks: het gevoel wordt minder overweldigend. Het is dan makkelijker om het gevoel er te laten zijn en het hoeft dan ook niet opgelost te worden. Als je het er maar laat zijn, gaat het ook vaak vanzelf weer weg.

Het doel is niet zozeer dat het verdriet verdwijnt, maar dat het kind ervaart dat het niet machteloos is.

Dat kan een kind al ervaren door kleine dingen zoals:

• Even rustig ademhalen
• Een leuke tekening maken
• Woorden geven aan wat het kind voelt
• Een plek opzoeken waar het kind zich fijn voelt
• Iets doen wat troost geeft

Door dit te oefenen op rustige momenten, wordt het makkelijker om hierop terug te vallen als het verdriet groot is.

Verdriet hoeft niet opgelost te worden

Een belangrijke boodschap voor kinderen is dus dat verdriet er mag zijn. Het hoeft niet weg om oké te zijn. Je kunt verdriet voelen en tegelijk leren wat je kunt doen als je verdrietig bent.

Oefenen op een manier die past bij een kind

Niet elk kind praat makkelijk over gevoelens. Daarom is het helpend als oefenen niet alleen met woorden gebeurt, maar ook met doen, bijvoorbeeld door te tekenen.

Zo leert een kind:

• Gevoelens herkennen en benoemen
• Ontdekken waar je verdrietig van wordt
• Ontdekken wat helpt
• Vertrouwen opbouwen in zichzelf

Ieder kind volgt hierin een eigen tempo. Het ene kind kan dit al makkelijker van nature, bij een ander kind vraag het meer oefening en geduld.

Een basis voor veerkracht

Wanneer een kind leert dat gevoelens er mogen zijn en dat het zichzelf kan helpen, wordt een kind veerkrachtiger. Zo kan het in de toekomst ook beter met tegenslagen omgaan zonder dat het overweldigd raakt.

Een kind leert:

• Ik kan dit aan
• Ik weet wat mij helpt
• Ik mag voelen en verder gaan

Dat is een vaardigheid waar een kind een leven lang op terug kan vallen. Door al op jonge leeftijd te oefenen wordt en een fundament gelegd voor later.

Oefenen met verdriet in het doeboek

In het doeboek ‘Sterk van binnen’ oefenen kinderen stap voor stap met wat ze kunnen doen als ze verdrietig zijn (of andere emoties ervaren, zoals boosheid of angst).
Door middel van eenvoudige opdrachten, reflectiemomenten en oefeningen ontdekken ze:

• Wat ze voelen
• Wat hen helpt
• Hoe ze zichzelf kunnen ondersteunen op moeilijke momenten

Dit oefent een kind op een speelse en veilige manier, passend bij hun belevingswereld. Zo wordt omgaan met verdriet geen theorie, maar iets wat je kunt oefenen.